De uitzending van Zondag 26 mei om 22.10 uur bij BNNVARA op NPO2 laat zien hoe onderzoeksjournalisten undercover gaan. Ze onderzoeken of aanbieders van een ATM’s bereid zijn mee te werken aan het plaatsen van zogenaamde white label ATM bij bepaalde bedrijven. White label ATM’s zijn pinautomaten die zelf door ondernemers gevuld kunnen worden. Naast een controle op de kwaliteit van de biljetten is er geen echt toezicht.
De uitzending geeft ook een beeld hoe gesproken wordt over hoe je eigen cash in een ATM kunt stoppen. Maar zeker zo belangrijk hoe je ook “anders” verkregen cash er in kunt krijgen. Kortom hoe je met zwarte cash geld niet meer naar de bank hoeft maar het in een eigen ATM kunt stoppen. Vervolgens zal daarna iedere normale “pinner” dit geld omvormen tot keurig net bancair geld.
Dat het een internationaal iets is blijkt er wel uit dat in de TV-rapportage wordt gekeken naar een mobiele ATM die in Denemarken opduikt. Terwijl die in een “engels” busje staat. Maar ook hoe hier een Nederlandse organisatie linken mee schijnt te hebben.
Voor alle mensen die ooit deelgenomen hebben aan trainingen die ik gegeven heb is dit geen verrassing. Afgelopen jaar kwam de ATM nog expliciet aan de orde in het kader van een fraudeseminar voor accountants. Daar was de ATM nog een centraal instrument voor de ondernemer “Cor” uit een van de casusposities. Deze ATM was erg behulpzaam voor de 20 frauduleuze activiteiten waar hij bij betrokken was. Overigens is deze Cor geen onbekende want hij “ontstond” 30 jaar geleden al samen met Ed van Utrecht als een crimineel type. Cor zul je binnenkort ook weer zien opduiken in de fictieverhalen die we op de site opnemen onder Stories.
Een paar belangrijke bevindingen van Zembla
Onafhankelijke ATM’s, geldautomaten die niet in handen zijn van de grote banken, kunnen gemakkelijk gebruikt worden om geld wit te wassen, blijkt uit het onderzoek van de journalisten. Het Ministerie van Financiën en De Nederlandsche Bank (DNB) stellen tegenover Zembla dat het signaal over de witwasrisico’s van de automaten nieuw voor hen is1. Tevens melden ze dat ze daarover in gesprek gaan met de financiële sector. De antifraude-afdeling van de Europese Commissie noemt het risico van de ATM’s in recente witwasrapportages ‘zeer hoog’. Daarnaast hekelt deze afdeling het gebrek aan controle en alertheid in sommige lidstaten. Toezicht op de ATM’s ontbreekt in Nederland grotendeels, ontdekte Zembla, omdat de aanbieders ervan niet onder de WWFT2 vallen.
Naast het faciliteren van belastingfraude kunnen veel automaten ook gebruikt worden om criminele winsten wit te wassen3. Honderden Nederlandse ATM’s blijken namelijk niet gevuld te worden door gecertificeerde geldtransporteurs maar door ondernemers die zelf een automaat exploiteren. Juist deze “zelfvul-ATM’s” vormen een hoog witwasrisico, zeggen deskundigen. Criminelen kunnen zo’n ATM vullen met zwart geld is de conclusie.
De undercover bevindingen
Zembla-journalisten gingen undercover in samenwerking met buitenlandse collega’s. Ze deden zich voor als potentiële klanten die een zelfvul-automaat wilden gebruiken om zwart geld wit te wassen. Daarbij werden gesprekken gevoerd met drie van de vier Nederlandse ATM-aanbieders. Vertegenwoordigers van deze bedrijven stellen allemaal dat ze zich aan de wet willen houden. Echter ze breken de gesprekken niet af nadat ze te horen krijgen dat de klant een strafblad heeft. Zelfs niet als ze horen dat de undercover journalisten de ATM willen gebruiken om geld wit te wassen. De verkoper van een van de bedrijven legt uit hoe de omzet gefingeerd kan worden zodat buiten het zicht van de fiscus geld via de ATM kan worden witgewassen. Ook bieden ze aan een buitenlandse bankrekening te regelen als de klant “in Nederland geen rekening mag openen”.
Een andere aanbieder noemt de ATM “een ideale witwasmachine” en zegt daarom stevige afspraken te willen maken om fraude te voorkomen. Echter stelt hij tegelijkertijd dat er “niemand naar gaat kraaien” als de automaat met een alternatieve geldstroom wordt gevuld.
- Voor de reactie van andere landen zie onze bijdrage rond publicaties in Spanje en Denemarken. ↩︎
- Wet ter voorkoming van Witwassen en Financiering van Terrorisme ↩︎
- Voor een toelichting op het verschil in de tendens bij het verantwoorden van omzet bij fiscale fraude en witwassen zie de afzonderlijke bijdrage. ↩︎
