Hypotheekfraude met valse documenten niet uit te roeien
“Valse jaarcijfers en nepcontracten en de aanhouding van 10 mensen voor hypotheekfraude” berichtte AT5 op 17 mei 2024. De hoofdverdachte zou een 40-jarige Amsterdammer met een makelaarskantoor zijn. Hij maakte het mogelijk dat er op een grote schaal hypotheekfraude kon worden gepleegd. Dat deed hij met het vervalsen van inkomensgegevens, het knoeien met jaarcijfers en het maken van contracten voor fictieve werknemers.
Op 15 juli 2024 berichtte het FD dat in de periode tussen 2018 en 2023 honderden woningen zijn gekocht via hypotheekfraude. In de woorden van de journalist Bart Mos “Iedereen in dat netwerk deed zijn eigen taakje”. “Met valse loonstrookjes, werkgeversverklaringen en jaarrekeningen werden de banken om de tuin geleid.”
Eerder op 20 maart 2024 maakte het AD al melding dat een belastingadviseur veroordeeld was. Hij had tussen 2014 en 2019 meerdere loonstroken en werkgeversverklaringen in opdracht vervalst, die gebruikt werden voor bijvoorbeeld het afsluiten van een hypotheek. Alleen, de werknemers waren nooit in dienst geweest. Maar, wist de belastingadviseur dat hij de boel bedonderde, wilde de rechter weten? „Nee, dat is het laatste wat ik dacht” was het antwoord.
Door de jaren heen heeft deze krant meer over hypotheekfraude geschreven. Zo schrijft het AD in juni 2019 al dat er zes mannen aangehouden waren die verdacht werden van hypotheekaanvragen met valse papieren. Bij drie verschillende banken zou frauduleus voor tonnen hypotheken zijn aangevraagd.
Dezelfde krant publiceert in maart 2018 over malafide bureaus die met met vervalste papieren op grote schaal woningzoekenden aan sociale huurwoningen of hogere hypotheken helpen.
Er lijkt hier dus duidelijk sprake te zijn van een fenomeen dat kennelijk maar niet uitgeroeid kan worden.
Wat is het probleem.
Regelmatig hoor je ook geluiden zoals: “Wat is het probleem? De mensen die voorheen hoge huurbedragen betaalden kunnen door gebruik te maken van valse verklaringen toch gewoon hun rente en aflossing betalen. Als het fout gaat en ze niet meer kunnen betalen hebben de aanvragers zelf het probleem”.
In het eerste artikel uit 2018 schreef het AD al onder de kop Doorstroommogelijkheden ”Als ze een laag inkomen bijvoorbeeld iets opvijzelen, kunnen sociale huurders doorstromen naar een grotere woning.”
Dat een verhuurder met onbetaalde huur blijft zitten wanneer deze niet meer betaald kan worden, wordt kennelijk op de koop toegenomen. Miskend wordt ook dat de hypotheeknemer, veelal de bank, ook een probleem heeft en mogelijk kan fluiten naar zijn geld. Bovendien is er gebruik gemaakt van allerlei valse documenten en de vraag is waar deze nog meer voor zijn gebruikt. Daarmee lijkt ook het gebruik van valse papieren bijna gelegitimeerd te worden, wat een uitholling van de integriteit van ons financieel stelsel zal inhouden.
Ik kijk dus zeker anders tegen dit probleem aan dan anderen kennelijk doen. Daarnaast is de vraag of de mensen die deze valse verklaringen gebruiken zich wel bewust zijn van de latere risico’s die ze lopen.
Criminele betrokkenheid
Terug naar het FD artikel van 15 juli jl. Daarin wordt melding gemaakt over het gemak waarmee ook criminelen bij banken met valse documenten een hypotheek kunnen regelen en zo vastgoed verkrijgen. Volgens de recherche heeft dit een enorm aanzuigende werking. Er wordt aangegeven dat criminelen doorgroeien van drugshandel naar deze vorm van fraude met valse documenten omdat het een makkelijker verdienmodel is. Tegen contante betaling van zo’n €10.000 regelden criminelen vervalste loonstroken en werkgeversverklaringen voor frauduleuze aanvragen van huurwoningen en hypotheken. Veelal huizen voor arbeidsmigranten, die op basis van hun reële inkomen nooit in aanmerking zouden komen voor een hypotheek. Ook gaat het daarbij om tientallen frauduleuze hypotheken, afgesloten op naam van kleine zelfstandigen zoals glazenwassers en schoonmakers.
Volgens de recherche biedt het de mogelijkheid voor criminelen om drugsgeld via deze weg wit te wassen.
De oplossing? Fiscale informatie delen
Als een van de oplossingen wordt in het artikel genoemd dat banken bij de Belastingdienst zouden moeten kunnen controleren of de opgegeven inkomsten wel kloppen. Inmiddels zijn er ook Kamervragen over gesteld door 2 kamerleden van de VVD. De Minister heeft daar tot op heden nog niet op gereageerd.
Wat mij opvalt is dat het gemakkelijker delen van fiscale gegevens een veel gehoord geluid is als de oplossingen voor dit soort problemen. Ik ben het daar niet mee eens, het is eerder een schijnoplossing dan een echte! Het delen van fiscale gegevens is op dit moment wettelijk niet toegestaan. Nog afgezien van de privacywaarborg voor burgers die achter dit verbod ligt om informatie van de Belastingdienst te krijgen is er ook nog het probleem dat de informatie van de Belastingdienst pas na enige tijd up to date is.
Het zal ook een professionele criminele organisatie niet tegenhouden? Die gaat gewoon een maandje netjes aangifte gaan doen bij de Belastingdienst1. De prijs is dan misschien geen 10.000 meer maar een paar duizend extra.
En hoe zit het verder? Gaan we geen hypotheek meer geven als er bijvoorbeeld 5 jaar geen stabiel inkomen meer is? Dat zou betekenen dat we vooral jongeren nog verder uitsluiten van het krijgen van een hypotheek. Maar ook, hoe ga je om met mensen die terugkomen uit het buitenland of met ondernemers die starten? Bovendien zal er ook het risico kunnen ontstaan dat de regeldruk gaat toenemen voor de gewone burger die nu juist geen slechte bedoelingen heeft.
Natuurlijk moeten we dit soort fraudes aanpakken omdat het naast een aanzuigende werking richting normvervaging het ook de integriteit van ons financiële stelsel aantast.
Of toch een andere oplossing?
De echte oplossing ligt echter niet in weer naar een big brother (privacy schendende) oplossingen te wijzen en naar de overheid. Beter lijkt het om de verantwoordelijkheid neer te leggen waar deze hoort te liggen en wel bij de hypotheekverstrekker. Deze zal een echt KYC (Know Your Customer) programma moeten inrichten als hypotheekverstrekker. Je kent je klant niet op grond van een loonstrookje van 1 maand, wetende dat deze makkelijk te vervalsen zijn. Een loonbedrag dat soms ook nog onbegrijpelijk hoog is gezien de opleiding of achtergrond van de persoon. Het is aan de hypotheekverstrekker om daar een goed onderzoek naar te verrichten. Zij zouden dat veel serieuzer moeten oppakken en niet alleen pas hard of streng moeten worden naar de client die uiteindelijk na jaren niet meer kan betalen. Leg dus de verantwoordelijkheid bij de hypotheekverstrekker en niet bij de overheid.
Wat daarnaast aandacht verdiend zijn misschien wel de factoren die juist in de hand werken dat tussenpersonen heel graag meewerken aan het regelen van die hypotheek. Voor de hand liggend is te denken aan de afsluitbonus maar ook allerhande andere “verplichte” verzekeringen; taxaties etc die mee verkocht worden en ook weer geld opleveren voor de tussenpersoon. Een screening of beroepsregels voor tussenpersonen met keurmerk (vergelijkbaar met makelaars) zou dan ook meer voor de hand liggen.
Een laatste opmerking.
Zoals zo vaak wordt bij fraude ook weer direct geroepen dat er sprake is van witwassen. De domme kleine Witwasser ga je meestal daarmee wel pakken, maar daarmee los je dit probleem niet op. Denk je nu echt dat een echte crimineel zal gaan witwassen voor hemzelf of zijn dierbaren door met valse documenten te gaan werken en deze te gebruik. Dat hij echt gebruik zal maken van een fraudevorm waarvan ik, maar ook ieder ander, met een eenvoudige zoekslag heel snel artikelen over het misbruik uit de krant kan halen? Daar hebben ze echt andere manieren voor. Dit soort fraude is geen grootschalig witwassen, het is gewoon een dienstverlening zoals in het FD genoemd wordt “Crime as a service“ die je ook moet bestrijden met een professionele counterpart. Een voorzichtige bank of verhuurder die met eigen onderzoek door deze valse documenten heen prikt is bovendien misschien wel een betere bestrijder van dit criminele verdienmodel. Dat werkt preventief gezien ook nog eens beter.
Benieuwd hoe de intelligente crimineel dan dat pand voor zijn bekenden gaat regelen (witwassen) zonder risico van valse documenten en hypotheekfraude. In de stories ga je het binnenkort lezen.
- Overigens is aangifte doen nog iets anders dan ook feitelijk betalen. ↩︎
